Kennisbank · Machineveiligheid & CE
U wordt juridisch fabrikant van een gewijzigde machine zodra uw aanpassing nieuwe gevaren introduceert of bestaande risico's vergroot, en de oorspronkelijke risicobeheersing niet meer voldoet. Denk aan vermogensverhoging, andere besturing, wijziging van beveiligingscomponenten of het koppelen van machines tot een samenstel. Er gelden dan opnieuw alle CE-verplichtingen (risicobeoordeling, technisch dossier, verklaring, CE-markering).
De hoofdregel is simpel: als een wijziging aan een bestaande machine nieuwe gevaren introduceert of bestaande risico's vergroot, en de oorspronkelijke risicobeheersing van de fabrikant niet meer voldoet, dan wordt de bewerker juridisch de nieuwe fabrikant. Voor die 'nieuwe' machine gelden dan alle CE-verplichtingen opnieuw. De praktijk is complexer, en juist daar zit het risico.
De Nederlandse Arbeidsinspectie hanteert een werkinstructie 'Beoordelen van gewijzigde machines' waarin criteria zijn opgenomen om te bepalen of een wijziging leidt tot een nieuwe fabrikantstatus. Kernvragen zijn:
Is één van deze antwoorden 'ja', dan is de wijziging substantieel en gelden opnieuw de CE-verplichtingen. Vanaf 20 januari 2027 formaliseert de Machineverordening EU 2023/1230 dit begrip 'substantiële wijziging' expliciet in de wetstekst zelf. Tot die tijd geldt de interpretatie op basis van de Machinerichtlijn 2006/42/EG en de bijbehorende jurisprudentie.
Concreet
De grens is niet altijd scherp, maar deze voorbeelden helpen.
Vermogen of snelheid van de machine wordt verhoogd. Een oude besturing wordt vervangen door een nieuwe met andere logica. Een beveiligingscomponent wordt gewijzigd of overbrugd. Een machine krijgt een nieuwe functie (bijv. van enkelvoudige naar automatische inzet).
Twee of meer machines worden besturingstechnisch of processgewijs gekoppeld tot één functionele eenheid met gezamenlijke besturing of noodstop-keten. De partij die dit samenstel realiseert wordt daarvoor juridisch fabrikant.
Regulier onderhoud en vervanging van slijtdelen. Vervanging door identieke reserveonderdelen. Wijzigingen die de veiligheid gelijk houden of verbeteren zonder de werking te veranderen.
Vervanging van een besturing door een gelijkwaardige moderne variant. Toevoegen van een sensor of camera. Kleine aanpassingen in de gebruiksomgeving. Twijfelgevallen zijn precies de gevallen waar de Arbeidsinspectie op stuit; een schriftelijke onderbouwing van de beoordeling is dan onmisbaar.
Zodra vaststaat dat u juridisch fabrikant wordt voor de gewijzigde machine, moet u het complete CE-traject opnieuw doorlopen voor die machine of dat samenstel:
Voor sommige machinegroepen op de hoog-risico lijst is aanvullende conformiteitsbeoordeling door een aangemelde instantie (Notified Body) nodig. Dat vraagt tijd en moet in de planning worden meegenomen.
Twee toezichthouders
Bij gewijzigde machines opereert de Arbeidsinspectie op twee sporen tegelijk:
De inspectie beoordeelt of de gewijzigde machine als 'in de handel gebracht product' voldoet aan de CE-eisen. Ontbreekt de nieuwe conformiteitsonderbouwing, dan kan de inspectie corrigerende maatregelen eisen tot en met terughaling of uithandelname.
De inspectie beoordeelt ook of de werkgever een actuele risicobeoordeling per arbeidsmiddel heeft conform Arbobesluit artikel 7.3, en of de gewijzigde machine daarin is meegenomen. Dat is een aparte verplichting die náást de CE-status geldt.
Uit de praktijk
Technische diensten zien een aanpassing als "gewoon onderhoud", terwijl het feitelijk een nieuwe fabrikantstatus oplevert. Vaak pas in beeld na een incident of inspectiebezoek.
Verschillende gecoupeerde machines krijgen één besturing en één noodstop-keten, maar er wordt geen samenstel-CE opgesteld. Elke losse machine heeft zijn eigen plaatje, het samenstel als geheel niet.
Een vergrendeling wordt "even" overbrugd om productie draaiende te houden. Dat is per definitie een wijziging aan een beveiligingscomponent en verandert de veiligheidsstatus van de machine.
De beoordeling of een wijziging al dan niet substantieel is, is mondeling gedaan. Bij een inspectie is er geen document dat aantoont dat de vraag zelfs maar gesteld is.
Geschreven door Sander Mook, veiligheidskundige, gecertificeerd CMSE® en CECE® door TÜV NORD, oprichter van Samodi Bedrijfsveiligheid in Leek.
Laatst gecontroleerd: juli 2026. Wetgeving en normen rond machineveiligheid veranderen; controleer bij twijfel de actuele bronnen (EUR-Lex, NLA-werkinstructie) of neem contact op.
Gerelateerd
Wanneer wordt een verzameling machines juridisch één samenstel, met eigen CE-verplichtingen?
Vanaf 20 januari 2027 staat 'substantiële wijziging' geformaliseerd in de wet. Wat verandert er?
Bij een substantiële wijziging heeft u een nieuw technisch dossier nodig. Wat moet erin?
Veelgestelde vragen
Een wijziging is substantieel als deze nieuwe gevaren introduceert of bestaande risico's vergroot, en de oorspronkelijke risicobeheersing van de fabrikant niet meer voldoet. Denk aan vermogensverhoging, hogere snelheid, andere bediening, aanpassing van beveiligingscomponenten, of koppeling met andere machines. Als dat het geval is, wordt de bewerker juridisch fabrikant en gelden opnieuw de CE-verplichtingen. De Nederlandse Arbeidsinspectie heeft hierover een aparte werkinstructie 'Beoordelen van gewijzigde machines'.
Regulier onderhoud, vervanging van slijtdelen en identieke reserveonderdelen zijn geen wijziging in de zin van de wet. Ook aanpassingen die de veiligheid gelijk houden of verbeteren zonder de werking te veranderen, blijven doorgaans onder onderhoud vallen. De grens ligt bij ingrepen die het gebruik, het vermogen of de gevaarlijke onderdelen van de machine daadwerkelijk veranderen.
Ja, als de koppeling meer is dan losstaande machines naast elkaar. Zodra machines besturingstechnisch of processgewijs één functionele eenheid vormen (met een gezamenlijke besturing of noodstop-keten), spreekt de Machinerichtlijn van een samenstel van machines. De partij die het samenstel realiseert wordt daarvoor juridisch fabrikant en moet CE-markering, technisch dossier en gebruiksaanwijzing voor het samenstel opstellen.
De inspectie beoordeelt of de wijziging leidt tot nieuwe of grotere risico's, of de oorspronkelijke CE-onderbouwing nog geldig is, en of er een actuele risicobeoordeling per machine is. Ontbreekt die of is de bewerker de wijziging aangegaan zonder zich als fabrikant te positioneren, dan kan de inspectie handhavend optreden op grond van de Warenwet (markttoezicht) én op grond van de Arbowet (werkgeversplicht).
Hulp nodig?
Samodi beoordeelt of uw aanpassing of samenstel als substantiële wijziging geldt, en stelt zo nodig de nieuwe risicobeoordeling, technisch dossier en EU-conformiteitsverklaring op. Schriftelijk onderbouwd en verdedigbaar richting de Nederlandse Arbeidsinspectie.