Risicobeoordeling machines
De dienst: een onderbouwde beoordeling conform ISO 12100 voor uw machinepark.
Kennisbank · Machineveiligheid & CE
Wat is ISO 12100?
NEN-EN-ISO 12100:2010 is de type A-basisnorm voor machineveiligheid, voluit 'Veiligheid van machines - Algemene ontwerpbeginselen - Risicobeoordeling en risicoreductie'. De norm beschrijft hoe fabrikanten en werkgevers systematisch de risico's van een machine beoordelen en verkleinen volgens de drie-stappen-methode: eerst inherent veilig ontwerp, dan technische beveiliging, dan informatie voor gebruik.
ISO 12100 is de norm die vastlegt hoe u de risico's van een machine beoordeelt en stap voor stap verkleint. Het is het fundament onder elke risicobeoordeling, en daarmee onder uw CE-markering en uw werkgeversverplichting.
NEN-EN-ISO 12100:2010, wat is het precies?
De volledige titel luidt: Veiligheid van machines - Algemene ontwerpbeginselen - Risicobeoordeling en risicoreductie. Het is een internationale norm (ISO) die als Europese (EN) en Nederlandse (NEN) norm is overgenomen. De aanduiding :2010 is het publicatiejaar van de huidige, nog altijd geldende versie. Deze norm bundelt drie eerdere normen in één document: ISO 12100-1 en ISO 12100-2 (beide uit 2003) en ISO 14121-1 (2007). Die laatste norm ging specifiek over de risicobeoordeling.
Een type A-norm: de basis onder alle andere normen
Veiligheidsnormen voor machines zijn ingedeeld in drie typen. ISO 12100 is een type A-norm: een basisnorm die de algemene begrippen en methode vastlegt voor álle machines.
- Type A - basisnormen met de algemene principes, zoals ISO 12100.
- Type B - normen over één veiligheidsaspect (bijvoorbeeld noodstop of afscherming) of één beveiligingsmiddel.
- Type C - normen voor één specifieke machine of machinegroep (bijvoorbeeld een draaibank of een robot).
Is er voor uw machine een type C-norm, dan gaat die voor. Maar de systematiek uit ISO 12100 blijft altijd het vertrekpunt.
De kern
De drie-stappen-methode voor risicoreductie.
ISO 12100 schrijft een vaste volgorde voor om een risico te verkleinen. U mag pas naar de volgende stap als de vorige het risico niet voldoende wegneemt.
- Inherent veilig ontwerp. Neem het gevaar bij de bron weg door het ontwerp zelf: een gevaarlijk deel weglaten, krachten begrenzen, scherpe randen vermijden. Dit is altijd de eerste keuze.
- Technische beveiligingen. Blijft er een risico, dan komen afschermingen en beveiligingen: vaste kappen, lichtschermen, noodstoppen en vergrendelingen.
- Informatie voor gebruik. Wat dan nog resteert, dekt u af met waarschuwingen, pictogrammen, instructies en de gebruiksaanwijzing, plus voorschriften voor persoonlijke beschermingsmiddelen.
Waarom ISO 12100 voor u belangrijk is
Een risicobeoordeling volgens ISO 12100 is geen papierwerk voor de la. Het is het bewijsstuk waarmee twee partijen tegelijk worden bediend:
- Als fabrikant vormt de beoordeling het hart van uw technisch dossier en de onderbouwing van uw CE-markering.
- Als werkgever beoordeelt u op grond van Arbobesluit artikel 7.3 of uw mensen veilig met de machine kunnen werken, ook bij een machine met CE.
De Arbeidsinspectie controleert op beide. Een goede beoordeling volgens ISO 12100 is dus zowel uw juridische onderbouwing als uw praktische veiligheid op de vloer.
Geschreven door Sander Mook, veiligheidskundige, gecertificeerd CMSE® en CECE®, oprichter van Samodi Bedrijfsveiligheid in Leek.
Laatst gecontroleerd: juli 2026. Wetgeving en normen rond machineveiligheid veranderen; controleer bij twijfel de actuele bronnen of neem contact op.
Gerelateerd
Lees ook.
Wat hoort er in een technisch dossier?
De risicobeoordeling is het hart van het technisch dossier. Bekijk de checklist.
Machine-RI&E
De werkgeversbeoordeling per arbeidsmiddel, op grond van Arbobesluit artikel 7.3.
Veelgestelde vragen
Vragen die wij vaak krijgen.
Is ISO 12100 verplicht?
De norm zelf is niet wettelijk verplicht, maar wel de praktische route. NEN-EN-ISO 12100 is een geharmoniseerde norm bij de Machinerichtlijn: past u de norm toe, dan mag u ervan uitgaan dat u aan de bijbehorende essentiële veiligheidseisen voldoet (vermoeden van overeenstemming). Een risicobeoordeling zelf is wel verplicht, zowel voor de fabrikant als, via Arbobesluit artikel 7.3, voor de werkgever.
Wat betekent de aanduiding NEN-EN-ISO 12100:2010?
Het jaartal 2010 is het publicatiejaar van de huidige versie. NEN-EN-ISO betekent dat de internationale ISO-norm is overgenomen als Europese (EN) en Nederlandse (NEN) norm. NEN-EN-ISO 12100:2010 is de geldende versie; hij vervangt en bundelt drie eerdere normen: ISO 12100-1 en ISO 12100-2 (2003) en ISO 14121-1 (2007).
Wat is het verschil tussen ISO 12100 en een RI&E?
ISO 12100 is de methode om de risico's van een machine te beoordelen en te reduceren, gericht op het ontwerp en de veiligheid van die machine. Een RI&E (risico-inventarisatie en -evaluatie) is de bredere werkgeversverplichting voor de hele organisatie. Een machinebeoordeling volgens ISO 12100 vormt vaak een bouwsteen onder de RI&E.
Hulp nodig?
Een risicobeoordeling volgens ISO 12100 nodig?
Samodi stelt onderbouwde risicobeoordelingen op conform ISO 12100, bruikbaar voor uw technisch dossier én uw werkgeversverplichting.
Liever eerst vrijblijvend kijken? Vraag de gratis quickscan aan. Samodi komt maximaal een uur langs en geeft u op hoofdlijnen inzicht in wat er ontbreekt. Geen verplichtingen.