Machinebouwers en fabrikanten
Wie een machine ontwerpt of bouwt, moet een risicobeoordeling uitvoeren conform ISO 12100. Die vormt de onderbouwing van de CE-markering en het technisch dossier.
Risicobeoordeling machines
Risicobeoordeling machines die standhoudt.
Een risicobeoordeling van een machine is een systematische beoordeling van alle gevaren die de machine kan opleveren, met per gevaar een inschatting van het risico en de maatregel die dat risico terugbrengt. In de praktijk ook wel risicoanalyse machine genoemd. Voor fabrikanten is het de basis onder het technisch dossier en de CE-markering; voor werkgevers is het de invulling van Arbobesluit artikel 7.3 per arbeidsmiddel. Het resultaat is een schriftelijk rapport met risicotabel, prioriteiten en concrete maatregelen.
Voor wie
Voor fabrikanten én werkgevers, twee verschillende verplichtingen.
Een risicobeoordeling is geen formaliteit, maar de basis onder elke veilige machine. De wet legt de verantwoordelijkheid bij twee partijen, met elk een eigen plicht.
Werkgevers en gebruikers
Wie een machine gebruikt, moet op grond van Arbobesluit artikel 7.3 beoordelen of het arbeidsmiddel veilig kan worden gebruikt in de eigen werksituatie, ook bij een gloednieuwe machine met CE-markering.
Technische diensten
Bij gemeenten en scholen staan machines vaak jaren zonder gedocumenteerde beoordeling. De Arbeidsinspectie controleert hier even hard als bij het bedrijfsleven.
Bij modificatie of koppeling
Past u een machine ingrijpend aan of koppelt u machines? Dan is een nieuwe risicobeoordeling vereist en kunt u juridisch fabrikant worden.
Ervaring met: wij voeren risicobeoordelingen uit voor onder meer machinebouwers, metaalbewerking, houtbewerking, kunststofbewerking, de voedingsmiddelenindustrie (waaronder zuivel, bakkerij en banket), papier- en kartonproductie, recycling, foodtech-startups en proeffabrieken, gemeentelijke werkplaatsen en machineparken in het voortgezet en hoger onderwijs.
Wanneer verplicht
Wanneer is een risicobeoordeling verplicht of verstandig?
- Bij het ontwerp van een nieuwe machine. De fabrikant moet de risicobeoordeling al in de ontwerpfase starten, niet pas bij oplevering.
- Bij aanschaf van een arbeidsmiddel. De werkgever beoordeelt vóór ingebruikname of de machine past bij de taak, de omgeving en de gebruikers.
- Bij wijziging of koppeling. Elke ingrijpende aanpassing of samenstelling vraagt om een hernieuwde beoordeling.
- Na een inspectiebezoek. Constateert de Arbeidsinspectie dat een beoordeling ontbreekt, dan is dat een overtreding die u snel moet herstellen.
Werkwijze
Hoe Samodi een risicobeoordeling uitvoert.
Samodi werkt volgens de methodiek van NEN-EN-ISO 12100. U weet vooraf welke stappen worden doorlopen en wat het oplevert.
- Intake en afbakening. We bepalen de grenzen van de machine: functies, gebruiksfasen, gebruikers en omgeving.
- Gevaren identificeren. Mechanisch, elektrisch, geluid, trilling, stoffen, ergonomie, systematisch in kaart gebracht per gebruiksfase en waar mogelijk vastgelegd op foto.
- Risico's inschatten. Per gevaar bepalen we het effect, de blootstelling en de waarschijnlijkheid, en berekenen we daaruit de risicowaarde.
- Maatregelen adviseren. Volgens de risicoreductiestrategie: eerst inherent veilig ontwerp, dan afscherming en beveiliging, dan instructie en PBM.
- Rapporteren. U ontvangt een schriftelijk rapport met risicotabel, prioriteitenlijst en concrete, uitvoerbare maatregelen.
- Controle na uitvoering. Desgewenst toetsen we of de getroffen maatregelen passen bij de beoordeling en inspectiebestendig zijn.
Voorbeeld
Hoe ziet een risicobeoordeling van een machine eruit?
Een risicobeoordeling is geen enkel rapportcijfer, maar een verzameling losse bevindingen. Elk gevaar dat wij op de machine aantreffen krijgt een eigen registratie: wat is het gevaar, waar zit het, in welke gebruiksfase speelt het, wat is de risicowaarde en welke maatregel hoort erbij. Bij vrijwel elke bevinding zit een foto van de situatie, zodat er achteraf geen discussie is over wat er is gezien. Hieronder een echte bevinding uit een beoordeling, geanonimiseerd.
| Machine | Lijn A |
| Gevaar | onverwacht starten van de machine |
| Plaats | draaitafel |
| Opmerking | het is onduidelijk of de schakelaar een scheider is; indien dit niet het geval is, biedt de schakelaar onvoldoende bescherming tegen onverwacht starten |
| Foto | foto van de schakelaar en de opstelling ter plaatse |
| Gebruiksfase | tijdens onderhoud, storingen, schoonmaken en om-/afstellen |
| Gevolg | verschillende vormen van ernstig letsel |
| Effect | 7 - ernstig letsel |
| Blootstelling | 1 - enkele malen per jaar |
| Waarschijnlijkheid | 1 - onwaarschijnlijk, mogelijk op lange termijn |
| Risicowaarde | 7 - misschien aanvaardbaar |
| Mogelijke maatregel | onderzoek of de schakelaar een scheider is; indien dit niet het geval is: stel een procedure op, maak werknemers hiermee bekend en breng een instructie op de schakelaar aan |
| Toelichting | in de procedure dient te worden vermeld dat werkzaamheden aan de machine alleen mogen worden uitgevoerd wanneer deze is gescheiden van de voedingsbronnen (bijvoorbeeld stekker uit WCD verwijderen) |
| Referentie norm | EN-ISO 14118 |
| Prioriteit | laag |
De risicowaarde komt tot stand door drie inschattingen met elkaar te vermenigvuldigen, volgens de methode van Kinney & Wiruth: effect maal blootstelling maal waarschijnlijkheid. In dit voorbeeld is dat 7 maal 1 maal 1, dus een risicowaarde van 7. Het gevolg kan ernstig zijn, maar de situatie doet zich enkele malen per jaar voor en het daadwerkelijk misgaan is onwaarschijnlijk. Daarom is de prioriteit laag: er moet iets gebeuren, maar het hoeft niet vandaag.
Let op wat er verder in de registratie staat. De opmerking beschrijft wat er ter plaatse is waargenomen, de toelichting legt uit hoe de maatregel moet worden ingevuld, en de referentie norm maakt navolgbaar waarop het oordeel is gebaseerd. Juist die onderbouwing maakt een rapport bruikbaar als bewijsstuk richting de Arbeidsinspectie. Een cijfer alleen zegt niets.
Een volledige beoordeling bestaat afhankelijk van de complexiteit uit tientallen tot honderden van deze bevindingen. Ze worden beoordeeld over alle gebruiksfasen: opbouw en installatie, instellen, normaal bedrijf, storingen verhelpen, schoonmaken, onderhoud en demontage. Juist de fasen buiten normaal bedrijf leveren in de praktijk de meeste ongevallen op, en worden bij een eigen beoordeling het vaakst overgeslagen.
U ontvangt de bevindingen digitaal in PDF en Excel, zodat u ze kunt sorteren op prioriteit en kunt afvinken naarmate de maatregelen zijn uitgevoerd.
Scope
Wat een risicobeoordeling bij Samodi omvat.
Wij stellen een risico-inventarisatie van de machines op, op basis van de Arbeidsmiddelenrichtlijn (Arbobesluit hoofdstuk 7) en conform NEN-EN-ISO 12100 (Veiligheid van machines - Basisbegrippen voor ontwerp - Risicobeoordeling en risicoreductie). De inventarisatie omvat:
- Een indicatie van de gevaren;
- Een schatting van de risico's, volgens de methode van Kinney & Wiruth;
- Een prioriteitsbepaling;
- Een opsomming van de technische, organisatorische en gedragsmaatregelen die genomen moeten worden om de gevaren tot een aanvaardbaar niveau terug te brengen;
- Een opsomming van de normen die toegepast kunnen worden bij de risicoreductie.
De opgestelde documenten worden digitaal (PDF en Excel) ter beschikking gesteld. De werkzaamheden worden deels op locatie en deels ten kantore van Samodi Bedrijfsveiligheid uitgevoerd.
Buiten scope
Wat niet in de standaardscope zit.
- Het controleren van (machine)software;
- Het controleren van elektrische, pneumatische en/of hydraulische schema's op ontwerp-, aansluit- en/of bedradingsfouten;
- De inventarisatie van risico's in verband met explosiegevaar (die worden in het kader van de ATEX 153-richtlijn separaat beoordeeld);
- De risico-inventarisatie van handgereedschap.
Aanvullende diensten
Naast de risicobeoordeling.
Desgewenst stellen wij machine-instructiekaarten op en werken wij LOTOTO-veiligstellingsinstructies uit voor veilig onderhoud. Deze onderdelen worden apart geoffreerd.
Wat krijgt u concreet?
Een rapport waar u morgen mee aan de slag kunt.
Risicobeoordelingsrapport
Volledige beoordeling conform ISO 12100, bruikbaar als bewijs bij een inspectiebezoek en als basis voor het technisch dossier.
Risicotabel per gevaar
Per gevaar een aparte bevinding: plaats, gebruiksfase, risicowaarde, maatregel, norm en prioriteit. Meestal met foto.
Prioriteitenlijst
Wat eerst moet, wat kan wachten, zodat u uw budget gericht inzet.
Maatregelenplan
Concrete, haalbare maatregelen met onderbouwing vanuit de norm en de wet.
Uit de praktijk
Wat Samodi vaak ziet misgaan.
Bij bijna elke machine die wij beoordelen komen dezelfde tekortkomingen terug. Herkent u er een?
Beoordeling wel gedaan, niet vastgelegd
De risico's zijn ooit bekeken, maar er is geen schriftelijk document. Voor de Arbeidsinspectie bestaat het dan niet.
CE-markering verward met werkgeversplicht
Men denkt: de machine heeft CE, dus we zijn klaar. De eigen beoordeling op grond van artikel 7.3 ontbreekt.
Geen actualisatie na wijziging
Een machine is aangepast of verplaatst, maar de oude beoordeling is nooit bijgewerkt.
Maatregelen niet gecontroleerd
Er is een afscherming geplaatst, maar niemand heeft getoetst of die past bij het werkelijke risico.
Wettelijk kader
De normen en wetgeving waarop wij ons baseren.
NEN-EN-ISO 12100 is de kernnorm voor risicobeoordeling en risicovermindering van machines. Voor fabrikanten geldt de Machinerichtlijn 2006/42/EG (tot 19 januari 2027) en daarna de Machineverordening EU 2023/1230. Voor werkgevers geldt Arbobesluit artikel 7.3, de Nederlandse implementatie van de Arbeidsmiddelenrichtlijn 2009/104/EG. Deze verplichting geldt voor elk arbeidsmiddel, ook nieuwe machines met een geldige CE-markering.
Begint vaak bij de RI&E
Wijst uw RI&E op verdiepend onderzoek?
Iedere werkgever is verplicht een Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (RI&E) te hebben, op grond van artikel 5 van de Arbowet. Vaak komt daaruit naar voren dat een onderwerp nader, verdiepend onderzoek vraagt, bijvoorbeeld de machineveiligheid. Komt uit uw RI&E naar voren dat een verdiepende risicobeoordeling van uw machines nodig is? Dan voert Samodi die uit conform ISO 12100 en de Arbeidsmiddelenrichtlijn (Arbobesluit artikel 7.3).
Wat als u niet voldoet?
De Arbeidsinspectie kan fors beboeten.
Voldoet u niet aan de wettelijke eisen, dan kan de Nederlandse Arbeidsinspectie een eis tot naleving stellen, het werk stilleggen of een boete opleggen. De normbedragen lopen van € 340 tot € 13.500 per overtreding (peildatum 2026). Leidt de overtreding tot een arbeidsongeval, dan wordt dat bedrag vermenigvuldigd met 4 bij blijvend letsel en met 5 bij een dodelijk ongeval. Bij herhaling komt daar 100% tot 200% bovenop.
Veelgestelde vragen
Vragen die wij vaak krijgen.
Is een risicobeoordeling verplicht als mijn machine al CE-markering heeft?
Ja. De CE-markering is de verantwoordelijkheid van de fabrikant en zegt dat de machine veilig is ontworpen. Als werkgever heeft u op grond van Arbobesluit artikel 7.3 een eigen, zelfstandige plicht om te beoordelen of de machine veilig kan worden gebruikt in uw specifieke situatie. De Arbeidsinspectie controleert op beide.
Wat is het verschil tussen een risicobeoordeling en een RI&E?
Een risicobeoordeling conform ISO 12100 richt zich op één machine: welke gevaren brengt deze machine mee. Een RI&E (Risico-Inventarisatie en -Evaluatie) is breder en beoordeelt alle arbeidsrisico's in een organisatie. De machinegerichte beoordeling op grond van artikel 7.3 wordt ook wel machine-RI&E genoemd.
Is een risicoanalyse van een machine hetzelfde als een risicobeoordeling?
In het dagelijks spraakgebruik worden beide termen door elkaar gebruikt en wordt hetzelfde bedoeld. Formeel is er een verschil: de risicoanalyse is het onderdeel waarin de gevaren worden geïdentificeerd en de risico's worden ingeschat, terwijl de risicobeoordeling daar de evaluatie aan toevoegt: is dit risico aanvaardbaar of is er een maatregel nodig? De risicobeoordeling is dus het geheel, de risicoanalyse een stap daarbinnen. Vraagt u om een risicoanalyse van uw machine, dan levert Samodi de volledige risicobeoordeling.
Beoordeelt Samodi ook machines volgens de Machinerichtlijn?
Ja. Voor fabrikanten voeren wij de risicobeoordeling uit die de Machinerichtlijn 2006/42/EG verplicht stelt als onderdeel van het technisch dossier, en vanaf 20 januari 2027 de Machineverordening EU 2023/1230. Gaat het om een machine van vóór 1995, dan geldt er geen CE-plicht maar wel de werkgeversverplichting uit het Arbobesluit. Lees meer over oude machines zonder CE-markering →
Volgens welke norm voert Samodi de risicobeoordeling uit?
Wij werken volgens NEN-EN-ISO 12100, de internationale norm voor risicobeoordeling en risicovermindering van machines. Voor de werkgeversbeoordeling koppelen we dit aan Arbobesluit artikel 7.3.
Hoe lang duurt een risicobeoordeling?
Dat hangt af van de complexiteit en het aantal machines. Een enkele machine kan binnen een dag worden beoordeeld; een volledig machinepark vraagt meer tijd. Tijdens de intake geven wij een realistische inschatting.
Kan ik de risicobeoordeling gebruiken als bewijs bij de Arbeidsinspectie?
Ja. U ontvangt een schriftelijk rapport dat direct bruikbaar is als onderbouwing bij een inspectiebezoek en als basis voor uw technisch dossier of plan van aanpak.
Beoordeelt Samodi ook oude machines zonder CE-markering?
Ja. Voor machines van vóór 1995 geldt geen CE-plicht, maar wel de werkgeversverplichting uit het Arbobesluit. Wij beoordelen ook deze machines en geven aan welke maatregelen nodig zijn.
Startpunt
Laat uw situatie beoordelen.
Vraag een quickscan of beoordeling aan. Samodi geeft u helder wat er nodig is, praktisch, schriftelijk en direct bruikbaar.