Nieuwbouw van een machine
U bouwt een machine en moet de CE-markering onderbouwen. De emissiewaarden horen in de gebruiksaanwijzing en het technisch dossier, ongeacht hoe stil of schoon de machine is.
Machineveiligheid & CE
Geluid- en stofmetingen aan machines.
Wie een machine bouwt of ingrijpend wijzigt, moet de emissiewaarden van die machine kennen en verklaren. De Machinerichtlijn verplicht de fabrikant om geluidsgegevens in de gebruiksaanwijzing op te nemen, en ISO 12100 rekent ook stof, dampen en gassen tot de informatie voor gebruik. Zonder die waarden is uw technisch dossier niet compleet.
Wettelijk kader
Wat de Machinerichtlijn eist over geluid.
Bijlage I §1.7.4.2 van de Machinerichtlijn 2006/42/EG schrijft precies voor welke geluidsgegevens in de gebruiksaanwijzing moeten staan. Vanaf 20 januari 2027 verhuist deze eis naar bijlage III van de Machineverordening EU 2023/1230.
- De A-gewogen geluidsemissiedruk op de werkplekken, voor zover die hoger is dan 70 dB(A). Ligt de waarde daaronder, dan moet dat feit worden vermeld;
- De maximale waarde van de C-gewogen momentane geluidsemissiedruk op de werkplekken, wanneer die meer dan 63 Pa bedraagt (130 dB ten opzichte van 20 μPa);
- Het A-gewogen geluidsvermogenniveau van de machine, indien de A-gewogen geluidsemissiedruk hoger is dan 80 dB(A).
Deze verklaring is geen vrijblijvende bijlage: hij hoort bij de gebruiksaanwijzing, die op zijn beurt een verplicht onderdeel is van het technisch dossier. Ontbreekt de emissieverklaring, dan is het dossier incompleet en staat de CE-markering op losse schroeven.
En stof, dampen en gassen?
Emissie is meer dan geluid alleen.
NEN-EN-ISO 12100 rekent tot de informatie voor gebruik ook de gegevens over stof, dampen, gassen en straling die de machine produceert. Bij bewerkingen als slijpen, zagen, lassen, frezen, mengen en afvullen komt materiaal vrij dat schadelijk kan zijn. De norm vraagt eerst om reductie aan de bron, bijvoorbeeld door een ander proces te kiezen (granulaat in plaats van poeder, frezen in plaats van slijpen) of door geïntegreerde afzuiging.
Wanneer nodig
In welke situaties speelt dit?
Ingrijpende wijziging
Hoger toerental, ander aandrijfconcept, andere bewerking of een omkasting die eraf gaat: als de emissie verandert, moeten de verklaarde waarden mee veranderen.
Samenstel van machines
Koppelt u machines tot één installatie, dan wordt u fabrikant van het samenstel. De emissie van het geheel is niet automatisch gelijk aan die van de losse delen.
Twijfel over schadelijkheid
Komt er zichtbaar stof, rook of damp vrij bij een bewerking? Dan is de eerste vraag wat de machine uitstoot, voordat u iets kunt zeggen over risico voor de bediener.
Het verschil
Emissie of blootstelling: twee verschillende vragen.
Deze twee worden in de praktijk vaak door elkaar gehaald, terwijl het om verschillende verplichtingen en verschillende partijen gaat.
| Emissiemeting | Blootstellingsbeoordeling | |
|---|---|---|
| Vraag | Wat stoot de machine uit? | Hoeveel krijgt de medewerker binnen? |
| Verplichting van | de fabrikant | de werkgever |
| Grondslag | Machinerichtlijn bijlage I §1.7.4.2 | Arbobesluit, NEN-EN 689 |
| Komt terecht in | gebruiksaanwijzing en technisch dossier | RI&E en plan van aanpak |
De emissiewaarde is vaak wél het startpunt voor de tweede vraag. Blijkt uit de meting dat een machine fors uitstoot, dan is dat het signaal om de blootstelling van uw mensen te laten beoordelen.
Uit de praktijk
Wat Samodi vaak ziet misgaan.
Geen geluidsverklaring in de handleiding
De gebruiksaanwijzing zwijgt over geluid. Ook als de machine stil is, moet vermeld worden dat de emissiedruk onder 70 dB(A) blijft. Dat wordt bijna altijd vergeten.
Waarde overgenomen van de leverancier
De emissiewaarde van een ingekocht onderdeel wordt gebruikt voor de hele machine. Bij een samenstel klopt dat zelden.
Niet opnieuw bepaald na wijziging
De machine is aangepast, sneller gaan draaien of anders opgesteld, maar de gebruiksaanwijzing vermeldt nog de oude waarden.
Emissie verward met blootstelling
Er wordt een dagdosis van de operator gemeten om een CE-dossier te vullen. Dat is de verkeerde meting voor de verkeerde verplichting.
Wat krijgt u concreet?
Waarden die u direct in het dossier kunt opnemen.
Meetrapport
Herleidbaar vastgelegd, met meetopstelling, omstandigheden en resultaten per werkplek of bedrijfstoestand.
Emissieverklaring
De waarden in de formulering die bijlage I §1.7.4.2 vraagt, klaar om in de gebruiksaanwijzing over te nemen.
Advies over reductie
Blijkt de emissie hoog, dan geven wij aan welke maatregel volgens de drie-stappen-methode het meeste effect heeft.
Aansluiting op uw dossier
De uitkomst sluit aan op de risicobeoordeling en het technisch dossier, zodat het geheel klopt.
Specialistisch meetwerk. Vraagt uw situatie om uitgebreidere metingen, dan schakelt Samodi een gecertificeerd specialist in. De regie op het traject en de vertaling naar uw dossier blijft bij ons.
Gerelateerd
Lees ook.
Gebruiksaanwijzing machine
Waar de emissiewaarden verplicht in vermeld moeten worden, samen met restrisico's en instructies.
Gewijzigde machines beoordelen
Wanneer een wijziging u tot fabrikant maakt en de emissiewaarden opnieuw moeten kloppen.
Wat is ISO 12100?
De drie-stappen-methode die bepaalt hoe u emissie aan de bron reduceert.
Veelgestelde vragen
Vragen die wij vaak krijgen.
Wanneer moet ik de geluidsemissie van een machine verklaren?
Altijd. Bijlage I §1.7.4.2 van de Machinerichtlijn verplicht de fabrikant om in de gebruiksaanwijzing geluidsgegevens op te nemen: de A-gewogen geluidsemissiedruk op de werkplekken als die hoger is dan 70 dB(A), en als die lager is moet dat feit worden vermeld. Boven 63 Pa (130 dB) moet ook de piekwaarde worden vermeld, en boven 80 dB(A) emissiedruk daarnaast het A-gewogen geluidsvermogenniveau.
Is een emissiemeting hetzelfde als een blootstellingsbeoordeling?
Nee. Een emissiemeting bepaalt wat de machine zelf uitstoot en is een verplichting van de fabrikant voor de gebruiksaanwijzing en het technisch dossier. Een blootstellingsbeoordeling bepaalt hoeveel een medewerker over een werkdag binnenkrijgt en is een verplichting van de werkgever. De emissiewaarde is vaak wel het startpunt voor die tweede vraag.
Moet ik opnieuw meten na een wijziging aan de machine?
Als de wijziging invloed heeft op de emissie, ja. Denk aan een hoger toerental, een ander aandrijfconcept, een andere bewerking of het wegnemen van een omkasting. Bij een substantiële wijziging wordt u bovendien juridisch de nieuwe fabrikant en moet de gebruiksaanwijzing met de emissiewaarden opnieuw kloppen.
Wat als de gemeten emissie te hoog blijkt?
Dan volgt reductie aan de bron volgens de drie-stappen-methode uit ISO 12100: eerst het ontwerp aanpassen, dan technische maatregelen zoals omkasting of afzuiging, en pas daarna informatie voor gebruik en persoonlijke beschermingsmiddelen. Wij geven aan welke maatregel in uw situatie het meeste effect heeft.
Startpunt
Emissiewaarden nodig voor uw dossier?
Bouwt u een machine, past u er een aan of koppelt u machines tot een samenstel? Samodi bepaalt de geluids- en stofemissie en levert de waarden in de formulering die de gebruiksaanwijzing vraagt.