Eis tot naleving over gevaarlijke stoffen: wat moet u aanleveren?

Heeft u een eis tot naleving gekregen over gevaarlijke stoffen, dan wil de Arbeidsinspectie vier dingen zien: welke stoffen u gebruikt, hoeveel uw mensen daarvan binnenkrijgen, welke maatregelen u heeft getroffen en of uw mensen dat weten. Een lijst met veiligheidsinformatiebladen is daarvoor niet genoeg.

Wat de inspecteur bij gevaarlijke stoffen controleert

Hoofdstuk 4 van het Arbeidsomstandighedenbesluit is de basis. In de praktijk komt een eis over gevaarlijke stoffen vrijwel altijd neer op deze punten:

• Welke stoffen zijn er? Een actueel register, gekoppeld aan uw RI&E (artikel 4.2, nadere voorschriften risico-inventarisatie en -evaluatie, beoordelen, en artikel 4.2a, aanvullende registratie).
• Hoeveel krijgen mensen binnen? Een beoordeling van de blootstelling, afgezet tegen de grenswaarde (artikel 4.3, grenswaarden).
• Wat heeft u eraan gedaan? Maatregelen in de juiste volgorde: eerst bron, dan techniek, dan organisatie, pas als laatste persoonlijke beschermingsmiddelen (artikel 4.4, arbeidshygiënische strategie).
• Weten uw mensen het? Voorlichting en onderricht, aantoonbaar (artikel 4.10d).
• Werkt u met CMR-stoffen? Dan gelden extra verplichtingen, waaronder vervangingsonderzoek (artikel 4.17) en een lijst van blootgestelde werknemers (artikel 4.15).

Het woord dat in die artikelen steeds terugkomt is beoordelen. Niet inventariseren, niet verzamelen: beoordelen. Daar zit het verschil tussen een map met documenten en een dossier dat standhoudt.

De fout die het vaakst wordt gemaakt

Veel bedrijven leveren na een eis een keurige map aan met van elke stof een veiligheidsinformatieblad. Dat voelt compleet, maar het beantwoordt de verkeerde vraag. Een VIB beschrijft de stof zoals de leverancier hem levert. Het zegt niets over uw proces, uw ruimte, uw ventilatie en uw manier van werken, en dus niets over wat uw medewerker werkelijk binnenkrijgt.

De inspecteur zoekt de stap daarna: de blootstellingsbeoordeling. Die kan beginnen met een onderbouwde schatting; pas als die schatting in de buurt van de grenswaarde komt, zijn metingen aan de orde.

De volgorde waarin u het aanlevert

1. Register op orde. Welke stoffen, waar, hoeveel, waarvoor, en met welke gevaarseigenschappen. Zie wat er in het stoffenregister hoort.
2. Blootstelling beoordelen. Per groep medewerkers die vergelijkbaar werk doet, afgezet tegen de grenswaarde.
3. Maatregelen bepalen. In de volgorde van de arbeidshygiënische strategie, met een termijn per maatregel.
4. Vastleggen in het plan van aanpak bij uw RI&E, zodat de eis en uw RI&E niet twee losse verhalen worden.
5. Bewijs verzamelen. Getekende instructies, toolboxverslagen, onderhoud aan afzuiging, keuringen en metingen.

Die volgorde is geen formaliteit. Wie begint met maatregelen zonder beoordeling, kan niet onderbouwen waarom juist die maatregel genoeg is, en krijgt dezelfde vraag een tweede keer.

Drie dingen die bijna altijd ontbreken

Een register dat is blijven staan

Het register is ooit gemaakt en daarna niet meer bijgewerkt. Nieuwe leveranciers, nieuwe producten, een gewijzigd proces: het staat er niet in. Een register dat twee jaar stilstaat, is geen register.

Een beoordeling die alleen over de stof gaat

De beoordeling beschrijft de eigenschappen van de stof, maar niet de taak: hoe lang, hoe vaak, in welke ruimte, met welke afzuiging. Juist dat bepaalt de blootstelling.

Geen vervangingsonderzoek bij CMR-stoffen

Bij kankerverwekkende, mutagene en voor de voortplanting giftige stoffen is vervanging het uitgangspunt. Kan de stof niet worden vervangen, dan moet u kunnen laten zien dat u dat hebt onderzocht en waarom het niet kan.

Hoeveel tijd heeft u?

Na een kennisgeving van een voorgenomen eis heeft u meestal drie tot vier weken om een zienswijze in te dienen. Om vervolgens aan de eis te voldoen krijgt u gemiddeld twee tot vier maanden, afhankelijk van het onderwerp. De exacte termijnen staan in uw brief.

Lees ook: stappenplan na een eis tot naleving en wat er in een zienswijze hoort.

Wat Samodi doet

Samodi stelt het register op of werkt het bij, voert de blootstellingsbeoordeling uit volgens NEN-EN 689 en vertaalt de uitkomst naar maatregelen met termijnen, in de taal die de inspectie verwacht. Voor de registratie werken wij samen met Stoffenmanager®; wij starten in de gratis versie, zodat u geen licentie koopt die u misschien niet nodig heeft.

Zie gevaarlijke stoffen: van inventarisatie tot borging of hulp na een brief van de Arbeidsinspectie.

Gerelateerd

Lees ook.

• Blootstellingsbeoordeling volgens NEN-EN 689
• Stoffenregister: wat moet erin staan?
• Lasrook en afzuiging
• Boetes en sancties van de Arbeidsinspectie

Veelgestelde vragen

Vragen die wij vaak krijgen.

Wat vraagt de Arbeidsinspectie bij gevaarlijke stoffen?

Meestal: een actueel register, een beoordeling van de blootstelling, de getroffen maatregelen volgens de arbeidshygiënische strategie, en bewijs dat werknemers zijn voorgelicht en geïnstrueerd.

Is een lijst met veiligheidsinformatiebladen genoeg?

Nee. Een verzameling VIB's laat zien welke stoffen er zijn, niet hoeveel uw mensen binnenkrijgen. Het Arbobesluit vraagt een beoordeling van de blootstelling.

Moet ik eerst meten?

Niet altijd. U begint met een basisinventarisatie en een schatting. Alleen als daaruit volgt dat de blootstelling in de buurt van de grenswaarde komt, zijn metingen volgens NEN-EN 689 de aangewezen weg.

Hoeveel tijd heb ik?

Voor een zienswijze meestal drie tot vier weken; om aan de eis te voldoen gemiddeld twee tot vier maanden. De exacte termijnen staan in uw brief.

Geschreven door Sander Mook, veiligheidskundige, gecertificeerd CMSE® en CECE®, oprichter van Samodi Bedrijfsveiligheid in Leek.

Laatst gecontroleerd: oktober 2026. Bronnen: Arbeidsomstandighedenbesluit hoofdstuk 4 en NEN-EN 689. Wetgeving verandert; controleer bij twijfel de actuele tekst of neem contact op.